آسانسور کششی

آسانسور کششی، به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های حمل‌و‌نقل عمودی، بر پایه اصل تعادل مکانیکی کار می‌کند. در این سیستم، کابین آسانسور از یک سمت به سیم‌های فولادی متصل است و از سمت دیگر، وزنه تعادل قرار دارد. موتور الکتریکی با چرخاندن قرقره (شیار)، سیم‌ها را حرکت می‌دهد و کابین را جابه‌جا می‌کند. این طراحی ساده اما کارآمد، از قرن نوزدهم میلادی تکامل یافته و امروزه در بیش از ۷۰ درصد ساختمان‌های مدرن جهان استفاده می‌شود. بر خلاف آسانسورهای هیدرولیکی که از فشار روغن بهره می‌برند، آسانسور کششی بر نیروی کشش تکیه دارد، که این امر آن را برای ارتفاعات بالا و ترافیک سنگین مناسب می‌سازد. در ایران، با توجه به رشد ساختمان‌سازی، این نوع آسانسورها بیش از پیش محبوب شده‌اند، به ویژه در پروژه‌های مسکونی و تجاری با بیش از ۱۰ طبقه. استانداردهای ملی مانند ISIRI 6303-1 بر ایمنی و عملکرد آن نظارت دارند، و شرکت‌هایی مانند محسن لیفت با تمرکز بر کیفیت، این سیستم‌ها را با گارانتی طولانی‌مدت عرضه می‌کنند. این آسانسورها می‌توانند با سرعت‌هایی تا ۱۰ متر بر ثانیه حرکت کنند، که معادل ۳۶ کیلومتر بر ساعت است، و ظرفیت حمل بار آن‌ها از ۴۵۰ کیلوگرم برای مدل‌های خانگی تا بیش از ۲۰۰۰ کیلوگرم برای صنعتی متغیر است. همچنین، با ادغام فناوری‌های هوشمند مانند سنسورهای IoT، می‌توان مصرف انرژی را تا ۳۰ درصد کاهش داد.

اجزای آسانسور کششی

آسانسور کششی از مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، الکتریکی و ایمنی تشکیل شده که هماهنگی آن‌ها عملکرد روان را تضمین می‌کند. اصلی‌ترین اجزا عبارتند از:

۱. موتور الکتریکی: قلب تپنده سیستم، که می‌تواند گیربکس‌دار (Geared) یا بدون گیربکس (Gearless) باشد. موتورهای گیرلس، با راندمان بالاتر (تا ۹۵ درصد)، سر و صدای کمتری تولید می‌کنند و برای ساختمان‌های بلند ایده‌آل هستند. قدرت موتور معمولاً بین ۵ تا ۲۰ کیلووات است، بسته به ظرفیت.

۲. سیم بکسل یا کابل‌های فولادی: این کابل‌ها، با قطر ۸ تا ۱۶ میلی‌متر، از فولاد مقاوم ساخته شده و تحمل کششی تا ۱۰۰ تن دارند. هر آسانسور حداقل ۴ تا ۸ رشته کابل دارد تا ایمنی در صورت پاره شدن یکی تضمین شود. عمر مفید آن‌ها حدود ۱۰-۱۵ سال است.

۳. وزنه تعادل: معمولاً از بتن یا چدن ساخته شده و وزنی معادل ۴۰-۵۰ درصد ظرفیت کابین به علاوه بار دارد. این وزنه، مصرف انرژی موتور را کاهش می‌دهد و تعادل سیستم را حفظ می‌کند.

۴. قرقره یا شیار (Sheave): چرخ بزرگی که سیم‌ها روی آن می‌چرخند. در مدل‌های مدرن، از مواد کامپوزیتی برای کاهش اصطکاک استفاده می‌شود، که عمر سیستم را افزایش می‌دهد.

۵. سیستم ترمز و ایمنی: شامل ترمز الکترومغناطیسی، گاورنر (کنترل‌کننده سرعت) و پاراشوت (ترمز اضطراری کابین). گاورنر در سرعت‌های بیش از ۱۵ درصد مجاز، سیستم را متوقف می‌کند.

۶. کنترلر و تابلو فرمان: مغز الکترونیکی آسانسور، که با میکروپروسسورها کار می‌کند. این بخش شامل مدارهای PLC برای مدیریت توقف‌ها، درب‌ها و سنسورهای ایمنی است.

۷. کابین و ریل‌های راهنما: کابین از فولاد ضدزنگ یا شیشه ساخته می‌شود، با ابعاد استاندارد ۱۱۰x۱۴۰ سانتی‌متر برای ۶ نفر. ریل‌ها، از فولاد T شکل، کابین را هدایت می‌کنند و لرزش را به حداقل می‌رسانند.

۸. درب‌ها و سنسورها: درب‌های اتوماتیک با سنسورهای مادون قرمز برای جلوگیری از بسته شدن روی افراد، و سیستم‌های ضد سقوط.
این اجزا با هم، سیستمی ایمن و کارآمد می‌سازند که می‌تواند روزانه هزاران سفر را بدون مشکل انجام دهد.

مزایای آسانسور کششی

آسانسور کششی مزایای متعددی دارد که آن را به انتخاب اول برای بسیاری از پروژه‌ها تبدیل کرده است:

سرعت بالا: قابلیت رسیدن به سرعت ۲-۱۰ متر بر ثانیه، که زمان انتظار را در ساختمان‌های بلند کاهش می‌دهد. برای مثال، در آسمان‌خراش‌ها، این سرعت می‌تواند تا ۵۰۰ متر ارتفاع را پوشش دهد.

مصرف انرژی پایین: با استفاده از وزنه تعادل، موتور تنها تفاوت وزن را جبران می‌کند، که مصرف برق را تا ۵۰ درصد کمتر از هیدرولیکی می‌کند.

حرکت نرم و بی‌صدا: کاهش لرزش و نویز به کمتر از ۵۰ دسی‌بل، که راحتی کاربران را افزایش می‌دهد، به ویژه در بیمارستان‌ها و ساختمان‌های مسکونی.

ایمنی پیشرفته: سیستم‌های چندگانه ایمنی مانند پاراشوت و گاورنر، نرخ حوادث را به کمتر از ۰.۰۰۱ درصد می‌رسانند.

دوام و نگهداری آسان: عمر مفید بیش از ۲۵ سال با تعمیرات دوره‌ای، و قطعات استاندارد که هزینه‌ها را پایین نگه می‌دارد.

انعطاف‌پذیری: قابل نصب در فضاهای محدود و با گزینه‌های سفارشی مانند کابین پانورامیک.

با این حال، معایبی مانند نیاز به موتورخانه (حداقل ۳x۳ متر) و هزینه اولیه بالاتر (۲۰-۳۰ درصد بیشتر از هیدرولیکی) وجود دارد، که برای ساختمان‌های کوتاه‌تر ممکن است چالش‌برانگیز باشد.