آسانسور وکیومی

آسانسور وکیومی، همچنین شناخته‌شده به عنوان آسانسور پنوماتیک یا PVE (Pneumatic Vacuum Elevator)، یک سیستم نوآورانه حمل‌ونقل عمودی است که بدون استفاده از کابل، پیستون یا روغن کار می‌کند و بر پایه اصل خلأ و فشار هوا عمل می‌نماید. در این سیستم، کابین استوانه‌ای شکل (معمولاً از پلی‌کربنات شفاف) درون یک لوله سیلندری قرار دارد؛ توربین‌های مکش در بالای لوله، هوا را از بالای کابین خارج می‌کنند تا خلأ ایجاد شود و کابین به سمت بالا حرکت کند، و برای پایین آمدن، هوا از طریق شیرها وارد می‌شود تا فشار متعادل گردد و کابین با گرانش فرود آید. این فناوری از دهه ۲۰۰۰ میلادی توسعه یافته و برای ساختمان‌های کم‌ارتفاع (تا ۴-۵ طبقه یا حداکثر ۱۱-۱۵ متر) طراحی شده است، جایی که فضای محدود یا زیبایی بصری اهمیت دارد. در ایران، مطابق استانداردهای ISIRI و مقررات ایمنی ساختمان، این آسانسورها در ویلاها، منازل دوبلکس، مراکز خرید کوچک و ساختمان‌های قدیمی نصب می‌شوند، زیرا نیاز به چاهک عمیق (فقط ۱۵-۳۰ سانتی‌متر) یا موتورخانه ندارند و نصب آن‌ها در ۱-۲ روز انجام می‌شود. ظرفیت استاندارد ۱-۳ نفر (تا ۲۳۸ کیلوگرم) با سرعت ۰.۱۵-۰.۳ متر بر ثانیه است، که حرکت نرم و بدون لرزش را تضمین می‌کند. مصرف انرژی پایین (برق تک‌فاز ۲۲۰ ولت، حدود ۳-۵ کیلووات) و عدم نیاز به روغن یا کابل، آن را محیط‌زیستی و کم‌نگهداری می‌سازد. در مواقع قطع برق، سیستم باتری پشتیبان یا فرود خودکار با گرانش، ایمنی را حفظ می‌کند. شرکت‌هایی مانند محسن لیفت با تمرکز روی مدل‌های وارداتی یا تولید داخل، این آسانسورها را با گارانتی ۵-۱۰ ساله و خدمات پس از فروش ارائه می‌دهند تا دوام و عملکرد بهینه تضمین شود. این سیستم‌ها در مقایسه با کششی یا هیدرولیکی، فضای کمتری (قطر ۷۵-۹۵ سانتی‌متر) اشغال می‌کنند و برای افزودن به ساختمان‌های موجود بدون تغییرات عمده مناسب هستند، اما محدودیت ارتفاع و ظرفیت، آن‌ها را برای کاربردهای مسکونی محدود می‌کند.

اجزای آسانسور وکیومی

آسانسور وکیومی از اجزای ساده و کم‌تعداد تشکیل شده که هماهنگی آن‌ها عملکرد ایمن و کارآمد را تضمین می‌کند. اصلی‌ترین اجزا عبارتند از:

۱. لوله سیلندری (Shaft): لوله شفاف یا فلزی با قطر ۷۵-۹۵ سانتی‌متر از پلی‌کربنات یا آلومینیوم، که کابین درون آن حرکت می‌کند. این لوله خودحامل است و نیاز به سازه اضافی ندارد.

۲. کابین استوانه‌ای: از مواد شفاف مانند پلی‌کربنات ساخته شده، با دید ۳۶۰ درجه. ابعاد داخلی حدود ۶۰-۸۰ سانتی‌متر قطر، مجهز به پنل کنترل، روشنایی LED و سیستم تهویه.

۳. توربین مکش (Vacuum Pump): موتور الکتریکی (۳-۵ کیلووات) در بالای لوله که هوا را مکش می‌کند تا خلأ ایجاد شود. معمولاً کم‌صدا (کمتر از ۶۰ دسی‌بل) و با فیلترهای هوا.

۴. شیرهای کنترل هوا (Valves): شیرهای الکترومغناطیسی برای تنظیم ورود و خروج هوا، کنترل سرعت و توقف. شامل شیر ایمنی برای جلوگیری از حرکت ناخواسته.

۵. تابلو فرمان و کنترلر: سیستم الکترونیکی با میکروپروسسورها برای مدیریت حرکت، سنسورها و ایمنی. پشتیبانی از کنترل بی‌سیم یا اپلیکیشن موبایل در مدل‌های پیشرفته.

۶. سیستم ایمنی: شامل ترمزهای اضطراری، سنسورهای فشار هوا، باتری پشتیبان برای فرود ایمن در قطع برق، و قفل‌های درب اتوماتیک.

۷. پایه و چاهک کوچک: پایه فلزی برای تثبیت لوله، با عمق چاهک تنها ۱۵-۳۰ سانتی‌متر برای جذب ضربه.

۸. سنسورها و لوازم جانبی: سنسورهای مادون قرمز برای درب‌ها، سیستم تهویه هوا و روشنایی خودکار.

این اجزا با هم، سیستمی ساده و بدون قطعات متحرک پیچیده می‌سازند که نگهداری آن آسان است.

مزایای آسانسور وکیومی

آسانسور وکیومی مزایای منحصربه‌فردی دارد که آن را برای منازل مدرن مناسب می‌کند:

نصب سریع و بدون تغییرات عمده: در ۱-۲ روز نصب می‌شود، بدون نیاز به چاهک عمیق، موتورخانه یا حفاری، و قابل جابجایی به ساختمان دیگر.

ایمنی بالا: سیستم خلأ طبیعی ضد سقوط است، با فرود آرام در قطع برق و نرخ حوادث نزدیک به صفر.

مصرف انرژی پایین: برق تک‌فاز و مصرف فقط در بالا رفتن (۳-۵ کیلووات)، بدون انرژی در فرود، و کلی ۵۰-۷۰ درصد کمتر از انواع سنتی.

طراحی زیبا و فضاگیر کم: کابین شفاف با دید پانوراما، قطر کوچک (۷۵-۹۵ سانتی‌متر) و بدون اشغال فضای زیاد.

حرکت نرم و کم‌صدا: بدون لرزش یا نویز مکانیکی، ایده‌آل برای منازل مسکونی و فضاهای آرام.

اقتصادی و محیط‌زیستی: هزینه نگهداری پایین (بدون روغن یا کابل)، و مواد قابل بازیافت.

با این حال، معایبی مانند محدودیت ارتفاع (تا ۱۵ متر)، ظرفیت کم (۱-۳ نفر) و هزینه اولیه بالاتر (۲۰-۵۰ درصد بیشتر از هیدرولیکی ساده) وجود دارد، که برای ساختمان‌های بلند یا پرترافیک نامناسب است.